บังคลาเทศเป็นหนึ่งในชาติที่มีการพัฒนาน้อยที่สุดและมีประชากรหนาแน่นที่สุดของโลก โดยมีประชากรประมาณ 130 ล้านคน ประเทศบังคลาเทศเกิดขึ้นในปี 2514 เมื่อปากีสถานตะวันออกประกาศแยกตัวออกจากปากีสถานตะวันตก ประชากรเกือบ 2 ใน 3 ของบังคลาเทศทำงานในภาคเกษตรกรรม ในขณะที่เกือบครึ่งหนึ่งของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) มาจากภาคการบริการ

บังคลาเทศแบ่งเขตการปกครองออกเป็น 64 จังหวัด (Districts) 119 นคร (Municipalities) 490 อำเภอ (Thanas) และ 59,990 หมู่บ้าน (Villages)

บังคลาเทศตั้งอยู่ในเอเชียใต้ มีพรมแดนทางทิศเหนือ ตะวันตก และตะวันออก ติดกับอินเดีย และทิศใต้ติดกับอ่าวเบงกอลและพม่า ประเทศมีพื้นที่ที่เป็นผืนดินรวม 133,910 ตารางกิโลเมตร ในขณะที่พื้นที่ส่วนใหญ่ตั้งอยู่บนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำขนาดใหญ่ที่ไหลจากเทือกเขาหิมาลายาไปลงอ่าวเบงกอล บังคลาเทศมีพื้นที่ติดชายฝั่งทะเลของอ่าวเบงกอลเป็นระยะทางยาวกว่า 580 กิโลเมตร

รูป 2

ที่มา: กระทรวงการต่างประเทศ บังคลาเทศ

สถิติประชากร สัญชาติของคนในประเทศบังคลาเทศ คือ Bangladeshi ประชากรส่วนใหญ่มีเชื้อสายเบงกาลี (98%) โดยอีก 2% ที่เหลือเป็นชนกลุ่มน้อยและมุสลิมที่ไม่ใช่เชื้อสายเบงกาลี ภาษาเบงกาลีเป็นภาษาพูดทางการ ในขณะที่ภาษาอังกฤษมีการใช้กันอย่างแพร่หลาย ประชากรส่วนใหญ่ (88.3%) นับถือศาสนาอิสลาม ในขณะที่อีก 10.5% นับถือศาสนาฮินดู 0.6% เป็นชาวพุทธ และ 0.5% เป็นคริสเตียน

ประชากร จากข้อมูลสำมะโนประชากรอย่างเป็นทางการในปี 2544 บังคลาเทศมีประชากรทั้งสิ้น 123.2 ล้านคน โดยการสำรวจสำมะโนประชากรในปี 2534 พบว่ามีประชากร 109.9 ล้านคน ประมาณ 76.6% ของประชากรทั้งประเทศอาศัยอยู่ในชนบท และประชากร 23.4% อาศัยอยู่ในเมือง เมื่อแบ่งตามเพศพบว่ามีประชากรชาย 51% และหญิง 49%

ในรอบ 10 ปีที่ผ่านมาอัตราการเพิ่มของประชากรเฉลี่ยต่อปีอยู่ที่ 1.5% ด้วยอัตราการเจริญเติบโตอย่างต่อเนื่องนี้คาดว่าในปี 2545 บังคลาเทศจะมีประชากรราว 133.4 ล้านคน อย่างไรก็ดีสำนักงานสถิติแห่งชาติของบังคลาเทศยังไม่ได้ให้ตัวเลขอย่างละเอียดนับแต่การสำรวจสำมะโนประชากร ปี 2544 และดังนั้นตาราง 1 จึงแสดงจำนวนประชากรบังคลาเทศโดยการประมาณการขององค์การอนามัยโลก (WHO)

ตาราง 1

ที่มา: องค์การอนามัยโลก (WHO)

แรงงาน ในบังคลาเทศประชากรที่มีอายุตั้งแต่ 15 ขึ้นไปจะถือเป็นส่วนหนึ่งของแรงงานอย่างเป็นทางการ จากการสำรวจสำมะโนระชากร ปี 2544 มีประชากรที่เป็นแรงงานทั้งสิ้น 58 ล้านคน ในจำนวนนี้ 62% (38 ล้านคน) เป็นชาย และอีก 38% (22 ล้านคน) ที่เหลือเป็นหญิง เมื่อแบ่งตามภาคตามข้อมูลของธนาคารเพื่อการพัฒนาเอเชียแล้ว จะมีสัดส่วนดังนี้:

ตาราง 2

ที่มา: ธนาคารเพื่อการพัฒนาเอเชีย
เป็นร้อยละของประชากรวัยทำงาน– อายุ 15 ปีขึ้นไป

ระดับความยากจน: องค์การสหประชาชาติระบุว่าเส้นความยากจนจะแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ เนื่องจากปัจจัยต่างๆ ภายในประเทศนั้นๆ อย่างไรก็ตามการกำหนดเส้นความยากจนมักไม่ได้รับอิทธิพลจากปัจจัยความต้องการทางคุณภาพ เช่น การดูแลสุขภาพ ที่พักอาศัย และการศึกษา ในบังคลาเทศ ความยากจนเป็นปัญหาใหญ่ที่สุดที่ประเทศกำลังเผชิญอยู่ การขาดการจ้างงานที่มีอำนาจผลิตและการไม่รู้หนังสือของคนในชาติเป็นปัจจัยลบต่อปัญหาความยากจน จากข้อมูลของ ADB ประชากร 49.8% ของบังคลาเทศตกอยู่ใต้เส้นความยากจน และ 53.1% ในจำนวนนี้อาศัยอยู่ในชนบท

ดัชนีชี้วัดทางเศรษฐกิจกิจกรรมทางเศรษฐกิจหลักของบังคลาเทศมาจากภาคเกษตรและอุตสาหกรรมการผลิตเพื่อส่งออก การเติบโตของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) ในปีงบประมาณ 2545 อยู่ที่ 4.4ซึ่งต่ำกว่าคาดการณ์เนื่องจากการหดตัวของผลผลิตในภาคเกษตรและการชะลอตัวของความต้องการสินค้าส่งออกของทั่วโลก อัตราเงินเฟ้อต่อปียังอยู่ในระดับต่ำอย่างต่อเนื่องในช่วง 10 ปีที่ผ่านมา จากข้อมูลขององค์การการเงินระหว่างประเทศ (IMF) อัตราเงินเฟ้อขึ้นไปอยู่ที่ 2.4% ในปีงบประมาณ 2545 เปรียบเทียบกับ 1.6% ในปีที่ผ่านมา

ผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) IMF ระบุว่า GDP ของบังคลาเทศน่าจะเติบโตในระดับประมาณ 5.2% ในปีงบประมาณ 2546 เนื่องจากการเจริญเติบโตอย่างต่อเนื่องในภาคเกษตรและการส่งออกสู่สหรัฐฯ และสหภาพยุโรป (EU) ที่เพิ่มขึ้น ปลายปีงบประมาณ 2545 GDP รวมของบังคลาเทศเท่ากับ 2,727 พันล้านตากา (ประมาณ 45.5 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ) และวางเป้าที่ 2,996 พันล้านตากา (ประมาณ 50 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ) ในปลายปีงบประมาณ 2546 (30 มิถุนายน) รูป 3 แสดงปัจจัยสนับสนุน GDP ระหว่างปีงบประมาณ 2545

รูป 3

ปัจจัยสนับสนุน GDPปีงบประมาณ 2545

Description

ที่มา: ธนาคารแห่งชาติบังคลาเทศ,
องค์การการเงินระหว่างประเทศ (IMF)

งบประมาณ งบประมาณรวมประจำปีงบประมาณ 2545 ของบังคลาเทศมีมูลค่าทั้งสิ้น 7.5 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ในขณะที่รายได้จากการจัดเก็บภาษีรวมของประเทศอยู่ที่ 5.4 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ โดยรัฐบาลกู้เงินจากทั้งในประเทศและต่างประเทศเพื่อจัดการกับการขาดดุลงบประมาณ สำหรับปี 2546 ธนาคารเพื่อการพัฒนาเอเชียกล่าวว่าในปีงบประมาณ 2545 บังคลาเทศจัดเก็บภาษีได้ 10.2% ของ GDP ซึ่งเพิ่มขึ้นจาก 9.5% ในปีที่ผ่านมา แม้จะต่ำกว่าเป้า 2% แต่ภาษีที่จัดเก็บได้ก็ยังเพิ่มขึ้นแม้จะเกิดการชะลอตัวของการนำเข้า การเจริญเติบโตปานกลางในภาคอุตสาหกรรม และความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองเนื่องจากการเลือกตั้งทั่วไป ผลจากการจัดเก็บภาษีได้เพิ่มขึ้น การจำกัดการใช้จ่ายของรัฐบาล และการลดโปรแกรมการพัฒนาประจำปี (ADP) การขาดดุลงบประมาณจึงลดลงเป็น 4.4% ของ GDP จาก 6.1% ในปีที่ผ่านมา ADB มีตัวเลขค่าใช้จ่ายของรัฐบาลในปีงบประมาณ 2544 แบ่งเป็นประเภทดังรูปข้างล่าง:

รูป4

ค่าใช้จ่ายแบ่งตามประเภท ปีงบประมาณ 2544

Description

ที่มา: ธนาคารเพื่อการพัฒนาเอเชีย

การนำเข้า ประมาณ 20% ของสินค้านำเข้าทั้งหมด ประกอบด้วย สิ่งทอ ฝ้ายดิบและเส้นใย ซึ่งส่วนใหญ่จะใช้สำหรับอุตสาหกรรมเสื้อผ้าเพื่อการส่งออก เสื้อผ้าและสิ่งทอเป็นสินค้าส่งออกหลักของบังคลาเทศคิดเป็น 75% ของสินค้าส่งออกทั้งหมด

ตาราง 3

ที่มา: ธนาคารแห่งชาติบังคลาเทศ, ฝ่ายสถิติ IMFปีงบประมาณสิ้นสุดในวันที่ 30 มิถุนายน

ส่งออก

ตาราง 4

ที่มา: ธนาคารแห่งชาติบังคลาเทศ, ฝ่ายสถิติ IMF
ปีงบประมาณสิ้นสุดในวันที่ 30 มิถุนายน

บังคลาเทศมีการปกครองระบอบประชาธิปไตยระบบรัฐสภา มีการเลือกตั้ง มีประธานาธิบดีเป็นประมุขของประเทศและมีนายกรัฐมนตรีเป็นหัวหน้าฝ่ายบริหาร พรรคที่มีเสียงข้างมากในรัฐสภาจะได้รับโอกาสในการจัดตั้งรัฐบาลก่อน โดยหัวหน้าพรรคที่ได้รับเสียงข้างมากจะได้รับการแต่งตั้งจากประธานาธิบดีให้ดำรงตำแหน่งนายกรัฐมนตรี ประธานาธิบดีมาจากการเลือกสรรโดยรัฐสภาและอยู่ในตำแหน่งคราวละ 5 ปี สภาแห่งชาติ ประกอบด้วยสมาชิก 300 คน มาจากการเลือกตั้งทั่วไป ประธานาธิบดีคนปัจจุบันของบังคลาเทศ คือ ประธานาธิบดี Lajuddin Ahamed ซึ่งได้รับเลือกในเดือนกันยายน 2545 นายกรัฐมนตรี คือ Begum Khaleda Zia ซึ่งได้รับแต่งตั้งจากประธานาธิบดีในเดือนตุลาคม 2544

ปัจจุบันบังคลาเทศยังไม่มีระบบสวัสดิการสังคมอย่างเป็นทางการ อย่างไรก็ตามรัฐบาลให้สิทธิประโยชน์แก่ประชาชนของตนผ่านโปรแกรมพัฒนาประจำปี (ADP) ซึ่งอยู่ในงบประมาณประจำปีของประเทศ กระทรวงการคลังของบังคลาเทศระบุว่า งบประมาณของ ADP ในปีงบประมาณ 2546 คิดเป็น 6.5% ของ GDP ทั้งนี้ ADP ประกอบด้วยสิทธิในโครงการสังคมต่างๆ ทั่วประเทศ และคิดเป็น 42.4% ของงบประมาณในปี 2545 รายจ่ายตามงบประมาณสำหรับปีงบประมาณ 2546 เท่ากับ 7.5 พันล้านเหรียญสหรัฐฯ ซึ่ง 3.2 พันล้านในจำนวนนี้จัดให้กับ ADP สิทธิประกันสังคมได้งบประมาณเพียง 50 ล้านเหรียญสหรัฐฯ และรวมถึงการจ้างงานซึ่งเป็นการช่วยเหลือจากรัฐบาลด้วย

รัฐธรรมนูญกำหนดให้ทุกคนได้รับการศึกษาระดับประถมศึกษา 5 ปี นอกจากนี้รัฐบาลยังได้ประกาศนโยบาย “การศึกษาถ้วนหน้า” หลังจากปฏิญญาจอมเทียน (Jomtien Declaration) ในปี 2533 จากนั้นในปี 2540 รัฐบาลประกาศนโยบายการศึกษาโดยบัญญัติระบบการศึกษาร่วมและการศึกษาพิเศษขึ้นอยู่กับความต้องการของเด็ก

ระบบการศึกษา:

ทั่วบังคลาเทศมีโรงเรียนประถมศึกษามากกว่า 65,000 แห่งและโรงเรียนมัธยมศึกษามากกว่า 14,000 แห่ง ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1-5 เป็นการศึกษาภาคบังคับสำหรับเด็กที่มีอายุระหว่าง 6-10 ขวบ การศึกษาในระดับมัธยมประกอบด้วย ระดับมัธยมต้น (3 ปี) และมัธยมปลาย (2 ปี) หลังจากจบชั้นมัธยมแล้วนักเรียนจะเข้าสอบวัดผลมัธยมศึกษาแห่งชาติ หากสอบผ่านก็จะมีสิทธิลงทะเบียนเรียนในระดับอุดมศึกษา ทั้งนี้ทั่วประเทศมีวิทยาลัย 2,280 แห่ง มหาวิทยาลัย 32 แห่ง สถาบันการแพทย์ 24 แห่ง และสถาบันเทคโนโลยี 4 แห่ง

สัดส่วนการเข้าเรียน:

ยังไม่มีสถิติการเข้าเรียนในโรงเรียนประถมศึกษา อย่างไรก็ตาม จากข้อมูลของ UNICEF สัดส่วนการเข้าเรียนสุทธิในโรงเรียนประถมศึกษามี 79% ในปลายปี 2544 ในขณะที่สัดส่วนการเข้าเรียนในโรงเรียนประถมระหว่างปี 2538-2542 เท่ากับ 80% สำหรับเด็กชาย และ 83% สำหรับเด็กหญิง จากข้อมูลของสำนักงานคณะกรรมการข้อมูลและสถิติการศึกษา (Bureau of Educational Information and Statistics (BANBEIS) จำนวนนักเรียนที่เข้าเรียนในระดับมัธยมศึกษาตอนต้นและสูงกว่า ในปี 2544 มี 10.7 ล้านคน

รูป 5

ร้อยละของนักเรียนที่เรียนต่อ ปี 2544

Description

ที่มา: สำนักงานคณะกรรมการข้อมูลและสถิติการศึกษา

รูป 6 แสดงแนวโน้มของนักเรียนที่เข้าสอบการวัดผลมัธยมศึกษาแห่งชาติและจำนวนนักเรียนที่สอบผ่านตั้งแต่ปี 2533 ถึง 2544 ในปี 2544 มีนักเรียนไม่ถึง 50% ของนักเรียนที่มาเข้าสอบที่ผ่านการสอบ

รูป 6

ผลการสอบวัดผลมัธยมศึกษาแห่งชาติ

Description

ที่มา: สำนักงานคณะกรรมการข้อมูลและสถิติการศึกษา

ค่าใช้จ่ายทางการศึกษาของรัฐ ค่าใช้จ่ายทางการศึกษาของรัฐมีมูลค่าประมาณ 15.5% ของโปรแกรมพัฒนาประจำปี (ADP) หรือประมาณ 501 ล้านเหรียญสหรัฐฯ กระทรวงศึกษาธิการได้รับการจัดสรรงบประมาณคิดเป็น 18.2% ของรายได้จากทุกภาคส่วนในปีงบประมาณ 2543 และ 12.9% ของงบพัฒนาทั้งหมด เมื่อรวมกันแล้วจะคิดเป็น 15.7% ของรายได้จากทุกภาครวมกับงบพัฒนา

อัตราการรู้หนังสือจากข้อมูลขององค์การ UNICEF ในปี 2543 บังคลาเทศมีอัตราการรู้หนังสือ 52% สำหรับเพศชาย และเพียง 29% สำหรับเพศหญิง ตาราง 5 ข้างล่างนี้เป็นข้อมูลอัตราการรู้หนังสือจากการสำรวจสำมะโนประชากร ปี 2534 ทั้งนี้ยังไม่มีข้อมูลจากการสำรวจสำมะโนประชากร ปี 2544 .

ตาราง 5

ที่มา: สำนักงานสถิติแห่งชาติ บังคลาเทศ

จากข้อมูลขององค์การอนามัยโลก (WHO) อายุขัยโดยเฉลี่ยของประชากรบังคลาเทศ คือ 61.7 ปีสำหรับเพศชาย และ 61.7 ปีสำหรับเพศหญิง อัตราการตายของทารกแรกเกิดต่อทารกที่มีชีวิต 1,000 คน คือ 82 คนสำหรับทารกเพศชาย และ 84 คนสำหรับทารกเพศหญิง องค์การอนามัยโลกประมาณการว่าในปี 2543 มีประชากรประมาณ 5.7 ล้านคนต้องได้รับการดูแลสุขภาพประจำวัน กระทรวงการต่างประเทศระบุว่าในปี 2543 บังคลาเทศมีแพทย์ 30,000 คน และมีโรงพยาบาลมากกว่า 1,200 แห่งซึ่งมีเตียงรวมกันมากกว่า 44,000 เตียง

ในปีงบประมาณ 2546 งบประมาณ ADP ประกอบด้วยงบ 300 ล้านเหรียญสหรัฐฯ (9% ของงบประมาณ ADP) เพื่อเป็นค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพและการวางแผนครอบครัว

HIV/AIDS ไม่เป็นภัยคุกคามร้ายแรงต่อบังคลาเทศ โดย WHO ประมาณการว่าปลายปี 2544 จำนวนผู้ป่วย HIV/AIDS ในบังคลาเทศมี 13,000 คน มีอายุระหว่าง 0-49 ปี มีเด็กอายุ 0-14 ปีติดเชื้อเพียง 130 คนเท่านั้น ดังนั้นจึงประเมินว่าอัตราการแพร่ของโรคในผู้ใหญ่น่าจะน้อยกว่า 0.1% ในปี 2544 มีผู้เสียชีวิตเนื่องจาก HIV/AIDS 650 คน

ในปี 2543 บังคลาเทศมีผู้ให้บริการอินเตอร์เน็ต 10 ราย สำนักงาน CIA ของสหรัฐประมาณการว่า ในปี 2545 มีผู้ใช้อินเตอร์เน็ตมากกว่า 150,000 คน ในขณะมีผู้ใช้โทรศัพท์เคลื่อนที่ราว 283,000 เลขหมาย รหัสอินเตอร์เน็ตของบังคลาเทศ คือ .bd